Οστεονέκρωση Μηριαίας Κεφαλής: Ποια Είναι τα Πρώτα Συμπτώματα και Πότε Χρειάζεται Αντιμετώπιση;

Η οστεονέκρωση μηριαίας κεφαλής προκαλείται όταν διαταράσσεται η αιμάτωση και νεκρώνεται μέρος του οστού στο άνω άκρο του μηριαίου. Στην αρχή μπορεί να μην υπάρχουν συμπτώματα, οπότε η διάγνωση δεν είναι πάντα άμεση. Εμφανίζεται συχνά σε ενηλίκους 30 έως 50 ετών, χωρίς να περιορίζεται σε αυτές τις ηλικίες. Η έγκαιρη εκτίμηση έχει σημασία, επειδή οι επεμβάσεις διατήρησης του ισχίου έχουν συνήθως καλύτερες προϋποθέσεις πριν από την κατάρρευση της κεφαλής.
Τι είναι η οστεονέκρωση μηριαίας κεφαλής;
Η οστεονέκρωση ονομάζεται επίσης άσηπτη νέκρωση, επειδή δεν προκαλείται από μικρόβιο, ή ισχαιμική νέκρωση, λόγω της διαταραχής αιμάτωσης. Η μηριαία κεφαλή είναι το σφαιρικό άνω τμήμα του μηριαίου που αρθρώνεται με την κοτύλη. Η βλάβη των αγγείων που την τροφοδοτούν μπορεί να οδηγήσει σε νέκρωση μέρους του οστού.
Όταν η αιμάτωση διακοπεί σε μια περιοχή, τα οστικά κύτταρα πεθαίνουν. Ο οργανισμός προσπαθεί να επιδιορθώσει τη βλάβη, όμως κατά τη διαδικασία αυτή το οστό αποδυναμώνεται. Αν η νεκρωμένη περιοχή είναι μεγάλη και βρίσκεται στο τμήμα που δέχεται το βάρος του σώματος, μπορεί να εμφανιστεί ένα λεπτό κάταγμα κάτω από τον χόνδρο και στη συνέχεια κατάρρευση της μηριαίας κεφαλής. Η κεφαλή χάνει το σφαιρικό της σχήμα και, με τον καιρό, ακολουθεί δευτεροπαθής αρθρίτιδα.
Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου;
Οι βασικοί συσχετιζόμενοι παράγοντες είναι τα κορτικοστεροειδή, η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ και οι τραυματισμοί του ισχίου. Σε ορισμένους ασθενείς δεν εντοπίζεται συγκεκριμένη αιτία και η νόσος χαρακτηρίζεται ιδιοπαθής. Οι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:
- Κορτικοστεροειδή (κορτιζόνη): ο κίνδυνος συνδέεται κυρίως με συστηματική χορήγηση, ιδίως σε υψηλές δόσεις ή παρατεταμένη αγωγή. Οι τοπικές ενέσεις δεν πρέπει να εξομοιώνονται με τη συστηματική έκθεση· η συνολική αγωγή αξιολογείται από τον γιατρό.
- Αλκοόλ: η χρόνια και υψηλή κατανάλωση αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο.
- Τραύμα: κάταγμα του αυχένα του μηριαίου ή εξάρθρημα του ισχίου μπορεί να καταστρέψουν τα αγγεία που τροφοδοτούν την κεφαλή.
- Δρεπανοκυτταρική αναιμία και άλλες αιματολογικές διαταραχές.
- Νόσος των δυτών (νόσος αποσυμπίεσης): σχηματισμός φυσαλίδων αερίου στο αίμα μετά από γρήγορη άνοδο από βαθιά κατάδυση.
- Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, διαταραχές πήξης του αίματος, ακτινοθεραπεία στην περιοχή της πυέλου, νόσος Gaucher και ορισμένες θεραπείες για καρκίνο ή HIV.
- Κάπνισμα, που θεωρείται επιβαρυντικός παράγοντας.
Ένας παράγοντας κινδύνου δεν συνεπάγεται ότι θα εμφανιστεί οστεονέκρωση. Αποτελεί, όμως, λόγο να διερευνηθεί ένας ανεξήγητος πόνος στο ισχίο.
Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα;
Το πιο συχνό πρώτο σύμπτωμα είναι ένας βαθύς πόνος στη βουβωνική χώρα, που μπορεί να αντανακλά στον γλουτό, στον μηρό ή στο γόνατο. Αρχικά εμφανίζεται κυρίως όταν περπατάτε ή στέκεστε για ώρα και υποχωρεί με την ξεκούραση. Κάποιοι ασθενείς περιγράφουν ότι ο πόνος ξεκίνησε σχετικά απότομα, χωρίς τραυματισμό.
Καθώς η νόσος εξελίσσεται, ο πόνος γίνεται πιο έντονος, εμφανίζεται και σε ηρεμία ή τη νύχτα, και περιορίζεται η κίνηση του ισχίου. Μπορεί να αρχίσετε να κουτσαίνετε. Όταν η μηριαία κεφαλή καταρρεύσει, τα συμπτώματα μοιάζουν πια με αυτά της προχωρημένης αρθρίτιδας του ισχίου.
Η νόσος μπορεί να προσβάλλει και τα δύο ισχία, ακόμη κι αν το ένα δεν έχει συμπτώματα. Αυτό λαμβάνεται υπόψη στον απεικονιστικό έλεγχο.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση γίνεται με τον συνδυασμό ιστορικού, κλινικής εξέτασης και απεικόνισης, με τη μαγνητική τομογραφία να είναι η πιο ευαίσθητη εξέταση στα αρχικά στάδια. Ο γιατρός θα ρωτήσει για φάρμακα, κατανάλωση αλκοόλ, παλαιότερους τραυματισμούς και άλλα νοσήματα, και θα εξετάσει το εύρος κίνησης του ισχίου.
Ακτινογραφία
Η ακτινογραφία λεκάνης και ισχίου είναι η πρώτη εξέταση. Στα πρώιμα στάδια όμως είναι συνήθως φυσιολογική, γιατί οι αλλαγές στο οστό χρειάζονται χρόνο για να φανούν. Αργότερα μπορεί να δείξει περιοχές σκλήρυνσης, κύστεις, μια λεπτή γραμμή κάτω από τον χόνδρο (το λεγόμενο «σημείο της ημισελήνου») ή επιπέδωση της κεφαλής.
Μαγνητική τομογραφία
Η μαγνητική τομογραφία μπορεί να εντοπίσει τη βλάβη πριν εμφανιστεί στην ακτινογραφία και εκτιμά το μέγεθος και τη θέση της. Αυτά επηρεάζουν την πρόγνωση και τη θεραπεία. Επειδή μπορεί να συνυπάρχει ασυμπτωματική βλάβη στην άλλη πλευρά, ο γιατρός εξετάζει την ανάγκη απεικόνισης και των δύο ισχίων.
Αξονική τομογραφία
Η αξονική τομογραφία (CT) χρησιμοποιείται κάποιες φορές για να ελεγχθεί αν έχει ήδη ξεκινήσει μικρή κατάρρευση της κεφαλής, κάτι που επηρεάζει την επιλογή θεραπείας.
Ποια είναι τα στάδια της νόσου;
Η σταδιοποίηση περιγράφει τις οστικές αλλοιώσεις, την παρουσία κατάρρευσης και την εξέλιξη σε δευτεροπαθή αρθρίτιδα. Χρησιμοποιούνται συστήματα όπως τα Ficat και ARCO. Η παρακάτω περιγραφή συνοψίζει την πορεία, χωρίς να ταυτίζει τις επιμέρους κατηγορίες τους:
- Πρώιμο στάδιο: η ακτινογραφία είναι φυσιολογική και η βλάβη φαίνεται μόνο στη μαγνητική.
- Στάδιο πριν την κατάρρευση: υπάρχουν αλλαγές στην ακτινογραφία, αλλά η κεφαλή διατηρεί το σφαιρικό της σχήμα.
- Στάδιο κατάρρευσης: εμφανίζεται κάταγμα κάτω από τον χόνδρο και επιπέδωση της κεφαλής.
- Προχωρημένο στάδιο: η φθορά επεκτείνεται και στην κοτύλη, με εικόνα δευτεροπαθούς αρθρίτιδας.
Η παρουσία κατάρρευσης επηρεάζει καθοριστικά τη θεραπευτική επιλογή. Πριν από αυτήν μπορεί να εξεταστούν επεμβάσεις διατήρησης της άρθρωσης· μετά, οι δυνατότητές τους περιορίζονται.
Πότε χρειάζεται αντιμετώπιση και ποιες είναι οι επιλογές;
Η οστεονέκρωση μηριαίας κεφαλής χρειάζεται εκτίμηση από ορθοπαιδικό μόλις τεθεί η διάγνωση, γιατί η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο, το μέγεθος της βλάβης, την ηλικία και τα συμπτώματα. Ταυτόχρονα, όπου είναι δυνατό, περιορίζεται ο παράγοντας κινδύνου: διακοπή του αλκοόλ και του καπνίσματος, και επανεξέταση της αγωγής με κορτικοστεροειδή σε συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό. Η κορτιζόνη δεν διακόπτεται ποτέ απότομα χωρίς ιατρική οδηγία.
Μικρές βλάβες χωρίς συμπτώματα
Μικρές ασυμπτωματικές βλάβες, ιδίως εκτός της κύριας περιοχής φόρτισης, μπορεί να παρακολουθούνται. Το πρόγραμμα ελέγχου καθορίζεται από τον ορθοπαιδικό, καθώς η πορεία δεν είναι ίδια σε όλους.
Συντηρητική αγωγή
Στα πρώιμα στάδια μπορεί να συστηθεί προσωρινή μείωση της φόρτισης με πατερίτσες, αναλγητικά και φυσικοθεραπεία για τη διατήρηση της κινητικότητας. Έχουν δοκιμαστεί και φάρμακα, όπως τα διφωσφονικά ή τα αντιπηκτικά σε επιλεγμένους ασθενείς, όμως τα δεδομένα για την αποτελεσματικότητά τους είναι περιορισμένα και δεν αποτελούν καθιερωμένη θεραπεία για όλους. Η χρήση τους αποφασίζεται εξατομικευμένα.
Επεμβάσεις διάσωσης του ισχίου
Πριν από την κατάρρευση μπορεί να εξεταστεί η πυρηνική αποσυμπίεση (core decompression): δημιουργούνται λεπτά κανάλια στο οστό, με στόχο τη μείωση της ενδοοστικής πίεσης και την υποστήριξη της αποκατάστασης. Μπορεί να συνδυαστεί με οστικό μόσχευμα ή κύτταρα μυελού, χωρίς εγγύηση αναγέννησης. Σε επιλεγμένους νέους ασθενείς εξετάζονται αγγειούμενα μοσχεύματα ή οστεοτομίες. Το στάδιο, η θέση και το μέγεθος της βλάβης επηρεάζουν τα αποτελέσματα.
Αρθροπλαστική
Όταν υπάρχει κατάρρευση και ο πόνος περιορίζει την καθημερινότητα, η ολική αρθροπλαστική ισχίου αποτελεί συνήθη επιλογή. Η άρθρωση αντικαθίσταται με στόχο την ανακούφιση και τη βελτίωση της λειτουργίας. Η μέθοδος AMIS είναι μία από τις δυνατές προσπελάσεις, ενώ η ρομποτική υποβοήθηση MAKO μπορεί να υποστηρίξει τον σχεδιασμό και την τοποθέτηση. Η επιλογή εξατομικεύεται. Η αρθροπλαστική επιφανείας συνήθως δεν ενδείκνυται σε εκτεταμένη νέκρωση, καθώς απαιτεί επαρκές υγιές οστό στην κεφαλή.
Γιατί πρέπει να ελέγχεται και το άλλο ισχίο;
Η αμφοτερόπλευρη προσβολή είναι συχνότερη όταν υπάρχουν συστηματικοί παράγοντες, όπως κορτικοστεροειδή ή αλκοόλ. Ο έλεγχος του άλλου ισχίου μπορεί να αναδείξει βλάβη πριν εμφανιστεί πόνος. Αν εντοπιστεί, ο γιατρός καθορίζει αν χρειάζεται παρακολούθηση ή θεραπεία.
Πότε να απευθυνθείτε άμεσα σε γιατρό;
Χρειάζεστε ορθοπαιδική εκτίμηση χωρίς καθυστέρηση αν έχετε πόνο στο ισχίο ή στη βουβωνική και ταυτόχρονα κάποιον από τους παράγοντες κινδύνου, για παράδειγμα αν λαμβάνετε ή λάβατε πρόσφατα κορτιζόνη. Ζητήστε επίσης έλεγχο αν:
- ο πόνος εμφανίστηκε χωρίς τραυματισμό και επιμένει, ιδίως αν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου
- πονάτε και σε ηρεμία ή τη νύχτα
- αρχίσατε να κουτσαίνετε ή δυσκολεύεστε να στηριχτείτε στο πόδι
- έχετε ήδη διαγνωστεί με οστεονέκρωση στο ένα ισχίο και εμφανίζεται πόνος στο άλλο
Ο Δρ. Παναγιώτης Γκίκας και η οστεονέκρωση του ισχίου
Ο Δρ. Παναγιώτης Γκίκας είναι ορθοπαιδικός χειρουργός με εξειδίκευση στην πρωτογενή και αναθεωρητική αρθροπλαστική ισχίου και γόνατος. Εργάστηκε για πολλά χρόνια στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ άλλων στο Royal National Orthopaedic Hospital και ως διευθυντής ορθοπαιδικός στην Cleveland Clinic London, και σήμερα δέχεται ασθενείς στον Λευκό Σταυρό – The Athens Clinic στην Αθήνα.
Έχει πραγματοποιήσει περισσότερες από 3.500 αρθροπλαστικές ισχίου, είναι διεθνής εκπαιδευτής της μεθόδου AMIS και χρησιμοποιεί το ρομποτικό σύστημα MAKO. Στην οστεονέκρωση, η εκτίμησή του ξεκινά από το αν το ισχίο μπορεί να διατηρηθεί και, όταν αυτό δεν είναι πλέον εφικτό, από την επιλογή της αρθροπλαστικής που ταιριάζει στην ηλικία και στις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Συχνές Ερωτήσεις
Μπορεί η οστεονέκρωση της μηριαίας κεφαλής να θεραπευτεί χωρίς χειρουργείο;
Ορισμένες μικρές, ασυμπτωματικές βλάβες παραμένουν σταθερές και παρακολουθούνται. Σε συμπτωματική νόσο η συντηρητική αγωγή μπορεί να μην αποτρέψει την εξέλιξη. Η επιλογή εξαρτάται από το στάδιο, τη θέση και το μέγεθος της βλάβης.
Πόσο γρήγορα εξελίσσεται η οστεονέκρωση;
Ο ρυθμός διαφέρει πολύ από ασθενή σε ασθενή. Σε μεγάλες βλάβες στην περιοχή φόρτισης, η κατάρρευση μπορεί να συμβεί μέσα σε μήνες έως λίγα χρόνια, ενώ μικρές βλάβες μπορεί να μείνουν σταθερές για μεγάλο διάστημα. Γι’ αυτό χρειάζεται τακτική παρακολούθηση.
Μια ένεση κορτιζόνης στο γόνατο μπορεί να προκαλέσει οστεονέκρωση στο ισχίο;
Η ισχυρότερη συσχέτιση αφορά συστηματική χορήγηση, από το στόμα ή ενδοφλέβια, ιδίως σε υψηλές δόσεις ή για μεγάλο διάστημα. Ο ατομικός κίνδυνος δεν εκτιμάται μόνο από το σημείο μιας ένεσης. Ενημερώστε τον γιατρό για όλες τις μορφές κορτιζόνης που έχετε λάβει.
Είναι η οστεονέκρωση το ίδιο με την αρθρίτιδα;
Όχι. Η οστεονέκρωση είναι πρόβλημα αιμάτωσης του οστού, ενώ η αρθρίτιδα είναι φθορά του χόνδρου. Αν όμως η μηριαία κεφαλή καταρρεύσει, ο χόνδρος καταστρέφεται και η οστεονέκρωση καταλήγει σε δευτεροπαθή αρθρίτιδα.
Ποια εξέταση δείχνει την οστεονέκρωση στα αρχικά στάδια;
Η μαγνητική τομογραφία μπορεί να αναδείξει πρώιμη οστεονέκρωση όταν η ακτινογραφία παραμένει φυσιολογική. Ο γιατρός καθορίζει αν ο έλεγχος θα περιλάβει και τις δύο πλευρές.
Πόσο διαρκεί μια αρθροπλαστική ισχίου σε νέο ασθενή με οστεονέκρωση;
Μια αρθροπλαστική μπορεί να λειτουργεί για 15 έως 20 χρόνια ή περισσότερο, χωρίς αυτό να αποτελεί εγγυημένη διάρκεια. Η ηλικία, η δραστηριότητα, η στερέωση, τα υλικά και τυχόν επιπλοκές επηρεάζουν την ανάγκη μελλοντικής αναθεώρησης. Τα διαθέσιμα δεδομένα πρέπει να συζητούνται για τη συγκεκριμένη πρόθεση και τον ασθενή.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση και την εξατομικευμένη διάγνωση.
Αν έχετε επίμονο πόνο στο ισχίο, ιδίως με παράγοντες κινδύνου, ή γνωστή οστεονέκρωση, ζητήστε ορθοπαιδική εκτίμηση. Για ραντεβού με τον Δρ. Γκίκα καλέστε στο 698 066 8969 ή χρησιμοποιήστε τη σελίδα επικοινωνίας.